बीचमा अड्किएको पुस्ता

 “स्यान्डविच पुस्ताको आवाज: बुबा र छोराबीच अड्किएको एक जीवन”

विदेशमा कार्यरत एक नेपाली युवाले आफ्नो बुबा र छोरालाई सम्बोधन गर्दै लेखेको पत्रले नेपालको पछिल्लो तीन दशकको सामाजिक–राजनीतिक संक्रमणबीच हुर्किएको पुस्ताको मनोदशा उजागर गर्छ। यो कुनै सनसनीपूर्ण आरोपपत्र होइन; बरु एक थाकेको श्रमिकको आत्मस्वीकृति हो।

उनको भावनालाई पुनःसंरचना गर्दै प्रस्तुत गर्दा, पत्रको सार यस्तो छ—

“प्रिय बाबा, र प्रिय छोरा,”

म अब थाकिसकेको छु।

दिनको उज्यालो नदेखी काममा जान्छु, रातको अँध्यारोमा फर्किन्छु। तीन दिनअघिको दालसँग भात मिसाएर खान्छु— किनकि मेरो छोरा राम्रो स्कूल जाओस् भन्ने मेरो सानो सपना छ।

छोरा,

तिम्रो भविष्यको डरले म पसिना बगाइरहेको छु। तर कहिलेकाहीँ म आफैंलाई सोध्छु— म के गरिरहेको छु? कता जाँदैछु?

बाबा,

म बहुदलपछि जन्मिएको पुस्ता हुँ। सानो हुँदा माओवादी युद्ध देखेँ। रातभर बम पड्किन्थ्यो। बन्दुकको आवाजले निद्रा भाग्थ्यो। घरमा कोही आधी रातमा छिर्थे, आमालाई खाना पकाउन लगाउँथे। दशैंको खसी पनि डरले सुरक्षित थिएन।

जब युद्ध रोकियो, हामीले सोचेका थियौँ— अब शान्ति आउँछ।

तर बन्दुकको सट्टा बेरोजगारी आयो। महँगी आयो। अस्थिरता आयो। डरको स्वरूप फेरियो, तर डर सकिएन।

बाबा, तपाईंको समयमा २२०० रुपैयाँले चार बिघा जमिन किनिन्थ्यो भन्ने सुनेको छु।

आज म दशकौँ विदेशमा काम गरेर पनि दस धुर जोड्न सकेको छैन। प्रश्न तपाईंमाथि होइन, तर व्यवस्थामाथि छ— किन यस्तो भयो?

मेरो श्रीमतीले पनि विदेशमै काम गर्नुपर्छ। घर र परिवार टाढा छन्। छोरो मसँग छैन।

म उसको बाल्यकाल गुमाइरहेको छु। म उसलाई सिकाउन चाहेका कुरा समयले मबाट खोसेको छ।

म रिसाएको जस्तो देखिन सक्छु। तर यो रिसभन्दा बढी थकान हो।

यदि मेरो पुस्ताको सपना अधुरो रह्यो भने पनि, म चाहन्छु मेरो छोराको भविष्य अधुरो नहोस्।

मेरो अन्तिम चाहना धेरै ठूलो छैन—

मरेपछि मेरो छोराले मलाई आफ्नै देशमा, आफ्नै संस्कारअनुसार दाहसंस्कार गरोस्।

त्यत्ति भए पुग्छ।

विश्लेषण: दोषी को हो?

यो पत्र पढ्दा सहजै एउटा भाव आउँछ— आरोप।

तर गहिराइमा जाँदा यो आरोपभन्दा बढी ऐतिहासिक निरन्तरताको पीडा हो।

यो पुस्ता “स्यान्डविच पुस्ता” हो।

एकातिर द्वन्द्वकालको स्मृति बोकेको बाल्यकाल।

अर्कोतिर विश्व बजारमा श्रम बेच्न बाध्य वयस्क जीवन।

माथि अभिभावक पुस्ताको राजनीतिक विश्वास।

तल सन्तान पुस्ताको भविष्यप्रतिको जिम्मेवारी।

यहाँ बुबा दोषी छैनन् मात्र।

छोरा पनि असफल छैन।

समस्या संक्रमणकालीन राज्य संरचना, कमजोर उत्पादन अर्थतन्त्र, र दीर्घकालीन नीतिगत अस्थिरतामा छ।

राजनीतिक परिवर्तन भयो— व्यवस्था बदलियो।

तर आर्थिक संरचना, रोजगारी सृजना र अवसरको वितरण अपेक्षित गतिमा रूपान्तरण हुन सकेन। परिणामस्वरूप लाखौँ युवाहरू वैदेशिक श्रम बजारमा निर्भर भए।

प्रश्न यही हो:

यदि रेमिट्यान्समा आधारित अर्थतन्त्र स्थायी समाधान होइन भने, विकल्प के हो?

निष्कर्ष

यो पत्र कुनै व्यक्तिगत विद्रोह होइन।

यो एउटा पुस्ताको आत्मकथा हो— जुन बाल्यकालमा युद्ध देखेर हुर्कियो, युवावस्थामा पलायन भयो, र अहिले सन्तानको भविष्य बचाउन संघर्ष गरिरहेको छ।

र अन्त्यमा उभिएको प्रश्न सरल तर गम्भीर छ—

राजनीतिक परिवर्तनपछि पनि किन ठूलो संख्यामा युवाहरू आफ्नै देशमा भविष्य सुरक्षित देख्न सकिरहेका छैनन्?

उत्तर भावनामा होइन, नीतिमा खोज्नुपर्ने समय आएको छ।