बालेन साह: मेयरको पाठशालाबाट प्रधानमन्त्रीको जिम्मेवारीसम्म

काठमाडौंका मेयर बालेन साहको उदय नेपाली राजनीतिमा एउटा नयाँ अध्यायको सुरुवात थियो।

अब त्यो यात्रा एउटा नयाँ र अझ ठूलो मोडमा आइपुगेको छ। बालेन साह नेपालको प्रधानमन्त्री बन्ने तयारीमा छन्। यो समाचारले लाखौं युवामा फेरि एकपटक आशाको ज्योति बालेको छ। तर यही क्षणमा एउटा गम्भीर प्रश्न उठ्छ — मेयरको कार्यकालमा जे गल्तीहरू भए, के ती पाठहरू प्रधानमन्त्रीको कुर्सीमा पुग्दा सम्झिनेछन्?

मेयरकालको पाठशाला: के सिकियो?

काठमाडौं महानगरपालिकाको नेतृत्वले बालेन साहलाई एउटा अमूल्य पाठशाला दिएको छ। तर त्यो पाठशालाका केही कडा पाठहरू छन् जसलाई नजरअन्दाज गर्न मिल्दैन।

सडक पेटीका व्यवसायीहरूको अतिक्रमण हटाउने अभियानमा पर्याप्त पूर्वसूचना र वैकल्पिक व्यवस्थाबिना कारबाही गरिएको आरोप लाग्यो — जसले हजारौं गरिब परिवारलाई रातारात रोजीरोटीबाट वञ्चित गर्यो। बजेट विनियोजन र खर्चको पारदर्शिताका बारेमा बारम्बार प्रश्न उठे, तर महानगरको प्रतिक्रिया प्रायः अपर्याप्त र ढिलो रह्यो। वडा कार्यालयहरूसँगको समन्वयको अभावले जमिनी तहमा सेवा प्रवाहमा गम्भीर समस्या आयो। जनप्रतिनिधि परिषद्सँगको सीमित संवाद र आलोचनाप्रति अपनाइने रक्षात्मक रवैयाले “फरक राजनीति” को छविमा प्रश्नचिह्न थप्यो।

यी गल्तीहरू महानगरस्तरमा गरिँदा त्यसको असर सीमित थियो। प्रधानमन्त्रीको तहमा यस्तै गल्ती दोहोरिए भने त्यसको मूल्य पूरा देशले चुकाउनु पर्नेछ।

नयाँ जिम्मेवारी, नयाँ अपेक्षा

प्रधानमन्त्रीको कुर्सी मेयरको कुर्सीभन्दा असीमित गुणा बढी जटिल र जिम्मेवारीपूर्ण हुन्छ। काठमाडौंको सडक मात्र होइन, देशको अर्थतन्त्र, परराष्ट्र नीति, सुरक्षा र तीन करोड नागरिकको भविष्य एउटै निर्णयले प्रभावित हुन्छ।

जेन–जी आन्दोलनले जुन परिवर्तनको सपना देखेको थियो, त्यसको केन्द्रमा थियो — पारदर्शिता, सहभागिता र उत्तरदायित्व। त्यो अपेक्षा अब राष्ट्रिय स्तरमा पूरा गर्नुपर्ने दायित्व बालेन साहमाथि छ।

पाँच प्रतिबद्धता जो देशले खोज्छ

प्रधानमन्त्री बालेन साहबाट नेपाली जनताले यी कुराहरू अपेक्षा गर्छन्:

पहिलो — प्रश्नहरूको जवाफ दिनुस्। विपक्षको आलोचना होस् वा पत्रकारको प्रश्न, रक्षात्मक नबनी खुला र इमान्दार उत्तर दिने संस्कार स्थापित गर्नुस्। मौनता कमजोरी होइन भन्ने सोच गलत छ — मौनताले अन्योल बढाउँछ, विश्वास घटाउँछ।

दोस्रो — निर्णयमा सहभागिता सुनिश्चित गर्नुस्। एकलौटी शैली मेयरकालमा पनि समस्याको स्रोत बन्यो। प्रधानमन्त्रीको तहमा संसद, नागरिक समाज र प्रभावित समुदायसँग अर्थपूर्ण परामर्श अनिवार्य हो।

तेस्रो — पारदर्शिता केवल नारा नबनोस्। बजेट, ठेक्का, नीति निर्माण — यी सबैमा नागरिकले सजिलै पहुँच पाउने व्यवस्था गर्नुस्। सूचनाको हक केवल कागजमा होइन, व्यवहारमा लागू गर्नुस्।

चौथो — कमजोर र सीमान्तकृत वर्गको आवाज सुन्नुस्। मेयरकालमा गरिब व्यवसायीहरूको पीडाले देखायो कि विकासको नाममा सबैभन्दा कमजोर मानिसहरू नै पहिले विस्थापित हुन्छन्। यो ढाँचा राष्ट्रिय नीतिमा दोहोरिनु हुँदैन।

पाँचौं — आलोचनालाई शत्रुता नठान्नुस्। लोकतन्त्रमा आलोचना प्रणालीको अभिन्न अंग हो। जो नेता आलोचनाबाट सिक्छ, त्यो नेता बढ्छ — जो आलोचनाबाट डराउँछ, त्यो नेता डुब्छ।

इतिहासको चेतावनी

नेतृत्वको बाहिरी प्रस्तुतिमा कहिलेकाहीं स्वर्गीय महाराजा महेन्द्रको झल्को देखिन्छ भनी टिप्पणीकारहरू भन्छन्। यो तुलना चेतावनीको रूपमा लिनु उचित हुन्छ। केवल बाहिरी शैली र प्रतीकको नक्कलले नेतृत्वको सार निर्माण हुँदैन। इतिहासले बारम्बार सिकाएको छ — सत्ता केवल शक्ति होइन, जिम्मेवारी पनि हो।

बालेन साहलाई सिधा कुरा

बालेन साह, तिमी यही माटोमा जन्मेका हौ, यिनै मानिसहरूको भोटले मेयर बनेका हौ, र अब यिनै जनताको विश्वासले प्रधानमन्त्रीको दोसल्लो ओढ्न लागेका छौ। यो देश कुनै प्रयोगशाला होइन। यहाँका नागरिक दर्शक होइनन् — उनीहरू नै यस राष्ट्रका वास्तविक स्वामी हुन्।

मेयरकालका गल्तीहरू भए — त्यो मानवीय हो। तर ती गल्तीहरू नदोहोर्याउनु नेतृत्वको परिपक्वताको प्रमाण हो। पाप र पुण्यको हिसाब यही धरतीमा हुन्छ — मतपेटिकामा, इतिहासका पानाहरूमा, र जनताको स्मृतिमा।

अन्तमा, एउटा प्रश्न

नेपालका जनताले तिमीलाई अवसर दिएका छन् — पहिले काठमाडौंमा, अब पूरै देशमा। त्यो अवसर व्यर्थ नगर।

प्रश्न केवल यति हो — मेयरकालका पाठहरू सिकेर प्रधानमन्त्री बन्छौ, वा ती गल्तीहरू नै राष्ट्रिय स्तरमा दोहोर्याउँछौ? जवाफ तिम्रो आचरणले दिनेछ, शब्दले होइन।